विचार/लेख

भारतीय लोकतन्त्रको परिपक्वताको एउटा उदाहरणलेखक: रवि भण्डारीभारतमा पछिल्ला करिब दुई दशकयताकै चर्चित विद्यार्थी आन्दोलनमध्ये एक आन्दोलन आज सरकार र आन्दोलनरत पक्षबीच भएको सहमति तथा सुनुवाइसँगै नयाँ चरणमा प्रवेश गरेको छ। आफ्नो भविष्य, रोजगारी र अधिकारप्रतिको चिन्ताले प्रेरित हजारौं विद्यार्थी लामो समयसम्म शान्तिपूर्ण रूपमा सडकमा उत्रिए।करिब ३६ दिनसम्म चलेको आन्दोलनमा दुवै पक्ष—सरकार र आन्दोलनकारी—ले उल्लेखनीय संयमता अपनाएको देखियो। यति लामो आन्दोलनका क्रममा कुनै ठूलो अप्रिय घटना नहुनु लोकतान्त्रिक संस्कृतिको सकारात्मक पक्ष हो। आन्दोलनकारीले आफ्ना मागलाई शान्तिपूर्ण रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गरे भने सरकारले पनि संवाद र कानुनी प्रक्रियामार्फत समाधान खोज्ने प्रयास गरेको देखिन्छ।लोकतन्त्रमा असहमति स्वाभाविक हो। तर असहमतिलाई हिंसामा होइन, संवाद, कानुन र संवैधानिक प्रक्रियाबाट समाधान गर्ने संस्कृ...

देसमा पटकपटक व्यवस्था परिवर्तन भएसगै सुकुम्बासिको सख्या दिनहु बढ्दै जान थालेको बर्षौ भइ सक्यो। तर न त सुकुम्बासी समस्या हल हुन्छ ,न त सुकुम्बासी को सख्या घटेर जान्छ।झन् राजधानी लगायत देसका विभिन्न सहरमा दिनप्रतिदिन सुकुम्बासीको सख्या बढेर गैरहेको देखिन्छ ।गाउँ वस्ति खालि हुँदै जाने सहरमा भएका नदिनाला भिरपाखा खोल्साखोल्सि मात्र नभएर ठुला ठुला मैदान सरकारि सार्वजनिक जग्गा मात्र नभएर कतिपय ठाउका त ब्यक्तिको लाल पुर्जा भएको जग्गा समेत राजनीतिक शक्ति र पौचका भरमा अतिक्रमण गरेर बस्ने परम्परा नै बस्न थाल्यो । विभिन्न राजनीतिक दलका नेताहरुले मात्र भोट बैक बनाउनका लागि सुकुम्बासी वस्ति बसाल्ने जुन स्वार्थको राजनीति जब हुन थाल्यो, तब सुकुम्बासी समस्या दिनप्रतिदिन झन् बल्झिदै जान थाल्यो । राजनीतिक दलहरु सत्तामा हुदा तैचुप मैचुप गर्ने ,सत्ता बाहिर हुदा भने सुकुम्बासी समस्या लाई मुख्य मुद्दा बनाएर उफ्...

नया सरकार चुनौती र अवसर देसमा यस्तो अकल्पनीय ढङ्गले दुई तिहाइको सरकार बन्ला भन्ने कुरा जो कसैले पनि सोचेको पनि थिएनन् होला यहासम्म कि स्वँय रवि वालेनले पनि सोचेको थिएनन् होला तर फागुन २१ को जनमत यस्तो आइदियो कि पुरानो सत्तालाइ बढारेरै छाड्यो ।देसले इतिहासमै नभएको नरसंहार ब्यहोरेर देस पुरै खरानिमय भएपछि भने धन्नै दुई तिहाइ बहुमत ल्याएर बनेको सरकारका लागि भने सत्ता चलाउनु फलामको चिउरा चपाउनु सरह हुने देखिन्छ। किन भने देसमा दसकौ सत्ता चलाएर पुराना भनिएका दल र नेताहरु चुनावमा जनमतबाट बढारिए पनि उनिहरुमा रहेको सत्ता स्वादको त्यो तिर्खा भने अझै मेटिएको छैन। जसले गर्दा नया सरकारका हरेक कदममा उनिहरुले काडा बिछ्याउने छन्। अवरोध र विरोध गर्ने छन् ।फेरि नेपालको राजनीतिक सत्तामा भए केही पनि गर्न नसक्ने सत्ता बाहिर भए विरोध र अवरोध मात्रै गर्ने परम्परागत नै छ। त्यसैले सत्ता चलाउनु नया सरकारका लागि ...

हरेक नेपलिले यदि गम्भीर भएर सोच्ने हो र नेताहरूले पनि इमानदारिताका साथ साच्चिकै भन्ने हो भने नेपालको राजनीतिक खेल इञ्जिन विनाको रेल भने जस्तो भएको छ।किन भने नेपालमा यतिका धेरै पाटि भए कि कुन पाटि कतिखेर कहाँ कुन पाटि सँग जोडिन्छन् तल भएका कार्यकर्ताले समेत चाल पाउदैनन्। अघिल्लो दिन सम्म विचार सिद्धान्त नमिलेका हरु पनि एक हुनु पर्छ कहिले एउटै पाटि विचार सिद्धान्त भएर पनि फरकफरक भएर हिड्नु पर्ने अवस्था आउँछ यी र यस्ता अवस्था आउनुको कारण अरु कोहि नभएर सत्ता स्वार्थमा लिप्त नेता हरु नै हुन् भन्दा फरक नपर्ला। हरेक पाटिका कार्यकर्ताको जसरी रेलमा एक डिब्बा अर्को डिब्बाका जोडिन्छ र अर्को गन्तब्यमा पुर्याइन्छ ठिक त्यहि हालत भएको छ ।नेपालको राजनिती खेल कतिखेर कहाको कुन बिन्दु तिर प्रस्थान गर्छ  भनेजस्तो गरि  नेताले नेपालका कुनैपनि पाटिका शिर्ष नेताले आफ्नो पाटिलाइ रेलको डब्बा जोडे जस्...

कुनैपनि राष्ट्रको आफ्नै गरिमा स्वभिमान पहिचान हुन्छ।हिजो हाम्रा पुर्खाहरुले जोगाएर हामिलाइ  सुम्पेर गएको राष्ट्रको गरिमा  स्वाभिमान पहिचान आज आएर दिनप्रतिदिन  खतरामा पर्दै आएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय शक्ति हरुको खेल मैदान प्रयोगशाला बन्दै गई रहेको छ। दिनप्रतिदिन हामी नेपाली परनिर्भर भएर बाच्नु पर्ने अवस्था आएको छ। हाम्रो देसका दसकौ पहिले उदाएका पाटि र नेताहरु बिदेसि शक्ति हरुको गोटि बन्दै गई रहेका छन्।यहाँ सम्म कि नेताहरु पालैपालो बिदेसि शक्ति हरु सँग लम्पसार पर्दै आ आफ्नो स्वार्थ सिद्दिमा चुर्लुम्म्मै डुब्दै जान थालेका छन् । जनता सँग भन्दापनि बिदेसि शक्ति हरुको निकट हुने दाउमा नेताहरु लागि परेका छन् ।झन् यतिबेला त देसमा सरकार भएर पनि सरकारनै छैन कि विधि कानुन नीति नियम अनुशासन शासन शुसाशन भएर पनी कहि केही छैन कि, भनेजस्तो अवस्था देखिन थालेको छ। राष्ट्र राष्ट्रियता प्रति कोहि क...

नेपाली जनताले अब विवेक पुर्‍याएर, सोचेर–बुझेर भोट हाल्नुपर्ने समय आएको छ। अझै पनि हाम्रा धेरै बुढा–पाका आमा–बुबा भावनामा बहकिएर, जसले जे भन्यो त्यही मान्ने प्रवृत्ति देखिएकै छ। अब हामी छोरा–छोरीहरूले उहाँहरूलाई बुझाउनुपर्ने बेला आएको छ सही नेतृत्व कसरी छान्ने भन्ने कुरा।अब देशको भविष्यबारे गम्भीर भएर सोच्ने समय आएको छ। हिजोका साना–ठूला गल्तीका कारण आज देशले दुःख भोगिरहेको छ, ती गल्तीहरू अब फेरि दोहोरिन नदिनु हाम्रो दायित्व हो। कहिले विदेशी शक्तिले नेपालमा खेल खेले, कहिले अमेरिका, कहिले चीन , भारत यस्ता उदाहरण हामीले देखेकै छौँ। हामी भुइँमान्छे र हाम्रा बुवा–आमाहरूले यो कुरा बुझ्नै पर्छ कि भावनामा बहकिएर अरूको चङ्गुलमा पर्नु हुँदैन। अब देशका लागि इमानदार, सक्षम र दूरदर्शी नेता छान्ने बेला आएको छ। आज गरिएको एउटा सही निर्णयले भोलिको नेपाल बनाउँछ। आज हामी ए...

सात शालदेखि नेपालमा राजनीतिक परिवर्तनसँगै विभिन्न राजनीतिक दलहरूले आफ्ना पाटिको सिद्धान्त, विचार र वादलाई लिएर अघि बढ्दा देशमा पटकपटक व्यवस्था फेरिए, शासक फेरिए। तर नेपाली जनताले देखेका सपना कहिल्यै फेरिएनन्। दशकौंदेखि ज्युका त्यहि रहिनै रहे। किनभने राजनीतिक दल र नेताहरूले वर्षौंदेखि कहिले जनतासँग माफि माग्दै, त कहिले “अबदेखि यस्तो हुँदैन” भन्दै जनतालाई देखाएका सपना पूरा गर्ने प्रतिबद्धता जनाउँदै आए। तर आजसम्म आइपुग्दा देश यति खोक्रो भएको छ कि हामी हरेक नेपालीको थाप्लोमा मात्रै हैन, गर्भमा रहेको त्यो बच्चाको थाप्लोमा समेत ऋणको भारले थिचिरहेको छ।दलहरूले हिजो नेपाली जनताबीच लिएर आएका पाटिका, एजेन्डा, विचार, सिद्धान्त मात्रै हैन, विभिन्नवाद, मार्क्सवाद, लेनिनवाद, माओवाद, विपिवादलाई पनि सत्ता र भत्ताका लागि गणितीय खेलमा लगाएर राजनीति कमाउने धन्दा बनाउँदै जनमतको खिल्ली उडाउँदै आएका छन्। पूर्व–...

देसमा भ्रष्टाचारले चरम् सिमा नाघेपछि दण्डहीनता मौलाउदै गएपछि, शुशासन विलुप्त हुँदै गएपछि,न्यायालय ,स्वास्थ्य शिक्षा सबै तहका सम्वैधानिक निकायमा व्याप्त राजनीति हावि हुँदै गएपछि ,देसका सबै क्षेत्रमा रहेका नियमनकारि निकाय समेत राजनीतिको शिकार बन्दै जान थालेपछि देसमा भ्रष्टाचार माफिया तस्करको हालिमुहालि भएर देस चरम् सङ्कटमा पर्न थालेपछि  ,देसको मुल शक्ति ,युवाशक्ति बिदेस पलायन हुन बाध्यात्मक परिस्थिति सृजना हुन थालेपछि , जेनजि युवासमुह जाग्यो र  जेनजि आन्दोलनको घोषणा गर्यो,तत्कालीन सरकारले जेनजिलाइ नपत्याए जस्तो गरि वेवास्ता गर्दै र  नजरअन्दाज गरेकै कारण देसले ठुलो जनधनको क्षति ब्यहोर्नु पर्यो।   जसले गर्दा परिणाम नेपालका बर्षौ राजनीतिक इतिहास बोकेका ठुला ठुला दल हरुमा मात्रै नभएर साना साना दलहरुमा समेत  नेपालको राजनीतिमा जेनजि आन्दोलनले ठूलै उथलपुथल ल्यायो। ...

देसले धेरै पीडा सहि सक्यो।नेपाली जनताले पाउनु सम्म सास्ति पाए । कतै सहकारी पिडित, कतै वैदेशिक रोजगार पिडित, कतै मिटर हिटर ब्याज पिडित,लाखौ नेपालीका छोराछोरी बिदेस जान बाध्य अझ भनी साध्य झैन कति बाबू आमाका छोराछोरीका लास बिदेसमै छन्। कति बाबुआमाका बिदेसमै हराइ रहेका छन्। कति पीडा कति सास्ती भोगि रहेका छन् सरकार सँग रोई कराइ रहेका छन्,सरकार आफै सुरक्षित छैन सरकारमा हुने हरु आफै सुरक्षित छैनन्। त्यहि भएर ता एउटै मन्त्रीको सुरक्षाका लागि दर्जनौ प्रहरी अघिपछि हुन्छन्,भनेपछि नेपाली जनता कती सुरक्षित छन् र सुरक्षित रहेछन् ।भनिरहनु परेन नेताहरुनै सुरक्षाको लागि भागदौड गरेका दृस्य हरु नै काफि छन्।आखिरमा सुरक्षा भनेको कहाँ छ । यहाँ को नै सुरक्षित छ।कसले नै सुरक्षित भएको महशुस गर्न पाएको छ। जो जहाँ छ त्यो त्यहि असुरक्षित छ। पछिल्लो समयमा भ्रष्टाचारका विरुद्ध भाद्र २३ गते भएको जेनजि आन्दोलनको बेला त्...

देसमा चरम् भ्रष्टाचार भयो ।दल र नेताहरु राजनीति कमाउधन्दाका लागि हो जस्तो ,गरि सत्ताकै लागि तछाड मछाड गर्न थाले ,देस र जनता प्रति भन्दा पनि नेताहरु भ्रष्टाचारमा केन्द्रित हुन थाले, कर्मचारी समेत नेताहरुको सिको गर्न थाले एकातिर कर्मचारी अर्कोतिर नेताहरु जब भ्रष्टाचार गरेर अकुत सम्पति कमाउने दाउमा लाग्न थाले , तब देसको राजनीतिमा अराजकताले प्रसय पाउन थाल्यो । सत्तामा पुग्ने र सत्ता बाहिर हुने दल र नेताहरुको सत्ताका लागि मात्रै दोहोरी चल्न थाल्यो । यहासम्म कि नेताहरु र कर्मचारी हरु यति गैर जिम्मेवार बन्न थाले कि जताततै  अराजकता नै अराजकता फैलिन थाल्यो। फलस्वरूप शुशासन हराउदै गयो। देस र जनताको माया अब कसले गर्ने जिम्मेवारी कसले लिने भनेजस्तो अवस्था सृजना हुन थाल्यो। सरकार हिजो भन्दा ,झन् तानशाह बन्न थाल्यो । भ्रष्ट लाई कारवाहि गर्नुको सट्टा झन् भ्रष्ट र तस्करहरुकै सँरक्षक बन्न थाल्यो।...