विचार/लेख

देसमा जति दल हरुले जन्म लिदै गए । सबै दल देस र जनता भन्दापनि सत्ता स्वार्थमा केन्द्रित राजनीतिमा अलमलिदै गए। देसमा पुराना ठुला भनिएका दलहरु झन् दिनप्रतिदिन भ्रष्ट वेथिति र अस्थिरताको राजनीतिका शिकार बन्दै गए। पछिल्लो समयमा जति दलहरुको उदय भयो ती दलहरु समेत भ्रष्टाचार र विवादै विवादको घेरामा पर्दै गए। जसले गर्दा देसैभर भएका दलहरुलाइ देस र जनताको भन्दा पनि आफ्नै फुस्किदै गएको लगुटि समहाल्न पनि धौ धौ हुँदै गयो । नेपाली जनताको वेहाल भो देस दिनप्रतिदिन आर्थिक ओरालो लाग्न थाल्यो उत्पादनमा ह्रास आउन थाल्यो । उध्योग धन्दा कल कारखाना शून्य अवस्थामा पुग्न थाले । स्वास्थ्य शिक्षा मात्रै हैन राजनीति समेत अब्बल व्यवसाय व्यापार बन्न थाल्यो । देस विकास गर्ने नाममा खोला नाला पहाड पखेरु प्राकृतिक सम्पदा ठेक्का पट्टामा दिने सेटिङको व्यापार हुन थाल्यो । दिनप्रतिदिन युवाशक्ति विदेस पलायन हुन बाध्य भएर ...

देसमा जब सँघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र आयो तब नेपालि जनता रैति बाट प्रजा हुँदै सार्वभौम सत्ता सम्पन्न राष्ट्रको नागरिक हुन पाएकोमा अत्यन्तै खुसि थिए।तर नेपालका दसकौ इतिहास बोकेका राजनितिक दल र खुब सत्ता शासन र विधिको शासनको अनुभव भएका नेताहरुको अकर्मण्यताकै कारण आज आएर नेपाली जनता यति दुखि छन् कि यति पिडित छन् कि यसको अनुुमान लगाउन पनि सकिने अवस्था छैन।  नेपाली जनताको मनमा  कति असन्तुष्टि छ भन्ने कुरा सुन्न र हेर्न चोक बजारमा जानै नपर्ने भैसकेको छ।सामाजिक सञ्जालमा देखिएका पोष्ट र ती बोल्न पनि नमिल्ने सुन्न पनि नसकिने  खालका हजारौं कमेन्ट नै पर्याप्त छन्। किन भने नेपालमा लोकतन्त्र आएपछि हिजोको राजतन्त्रको अवस्था भन्दा पनि देसमा भ्रष्टाचार र अराजकता बढ्दै गयो।हिजो लाइनमा लागेर भोट हालेका जनताकै अगाडि कुनै लाज सर्म नमानि  भ्रष्टाचार गर्ने नेताहरु झन् सान सँग अगुवा पछुवा ...

नेपालको कम्युनिस्ट इतिहासलाई फर्किएर हेर्दा २००६ शाल देखी स्थापित भएको कम्युनिस्ट पाटि आज सम्म आइपुग्दा यति फैलिएर गयो कि  धन्न धन्न कम्युनिस्टकै एकल सरकार समेत बन्यो। यतिबेला पनि काङ्ग्रेस सँग सहकार्य गर्दै बनेको कम्युनिस्ट सरकारले नै देस चलाएको छ। यहाँ सम्म कि सत्तापक्ष पनि कम्युनिस्ट प्रतिपक्ष पनि कम्युनिस्ट हुदा पनि देसले र वास्तविक विपन्न गरिव दुखि सुकुम्बासी सर्वहारावर्गले र कम्युनिस्ट पाटिप्रति विश्वाास र आस्था राख्ने आम नेपाली जनताले लोकतन्त्रको अनुभुती गर्न पाएका छैनन् ।कम्युनिस्ट का नाममा र वहानामा नेपाली जनतालाइ झुक्याएर बर्षौदेखि सत्ता राज गरेर आलिसान महलमा बस्ने कम्युनिस्ट हरुकै कारण आज पनि निष्ठावान् असल इमानदार वास्तविक कम्युनिस्ट नेताहरु ओझेलमा परिरहेका छन्।  यहासम्म कि, असल कम्युनिस्ट खोज्न कोदोमा तोरि खोजे जस्तो हुन थालेको छ । कम्युनिस्ट पाटिमा नाममा कतै टाउ...

हुन ता नीति मध्येको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण निति भनेकै राजनीति हो भनिन्छ । चाहे त्यो सानो सँस्था होस्, चाहे पाटि होस्, चाहे राष्ट्रनै किन नहोस् ,त्यसभित्र रहेर स्वँय त्यसभित्र बाधिएर  विधिको परिधि भित्र रहेर  त्यसलाई विधि, प्रकृया, नियम ,कानुन ,नियमावलि , आचरण, सहितको सवैधािन शुशासनयुक्त राज्य सँचालनका लागि बनाइने नीति लाई राजनीति भनिन्छ  र यसरी व्यवस्थित नीति ऐन कानुन निर्माता तथा सँचालकलाइ राजनितिज्ञ भनिन्छ । राजनितिज्ञले यस्तै गरि गर्ने  राजनितीले सिङ्गो देस मात्रै हैन विश्व व्यवस्थित भएर चल्न सक्छ। यदि यहि राजनीति गर्नेले राज्य सँचालन नीतिमा अलिकति पनि गडबड गर्ने हो भने, उहीँ गैल भैस पानिमे भनेजस्तै हुन सक्छ, देस डुब्न सक्छ देस हाक्ने डुब्न सक्छ । डुङ्गा पल्टिएपछि डुङ्गामा यात्रा गर्ने हरुले मात्रै हैन  खियाउनेले पनि पानी खान्छ।भन्नेकुरा विशेष गरेर असल राज...

देसमा लोकतन्त्र आएको यतिका बर्ष हुदा अझै पनि नेपाली जनताले लोकतन्त्र ता आयो खै कहाँ कहाँ आयो भन्नू पर्ने अवस्था फेेरि पनि आएको छ।विगतका परिणामले मात्रै ह‌ैन वर्तमानमा सँसदमा राजजिनामाको माग सहित विरोध सगै माननीय ज्यु हरुका गलागाड जस्ता प्रस्न र तर्कहरु सहितका अभिव्यक्ति सँगै आर्थिक बजेट प्रस्तुत र सँसदिय परिणामले समेत आम नेपाली जनताले यस्ता प्रस्न गर्नु पर्नेअवस्था सृजना गरेको छ। सँसदमा भएको बजेट र विकासका बिषयका कुरा त नाम र वहाना मात्रै हुन्। पछिल्लो समय त झन् सँसद त कसले कसलाई सकाउने भित्तामा पुर्याउने कसले कसलाई हिलो छ्याप्ने भन्ने खालका वहस गर्ने अभिव्यक्ति दिने एकले अर्को लाई हिलो छ्याप्ने चोखिने वा चोखिने हिले थलो बनेको छ। यतिका बर्ष सँसदमा जीवन व्यतीत गरेर पनि सँसद र साँसद भनेको के हो सँसदको गरिमा भनेको के हो नबुझ्ने नेताहरूको थलो बनेको छ। सायद बर्षभरिमा देस विकास र जनताको भबिष्य ...

देसमा लोकतान्त्रिक गणतन्त्र आएको पनि यतिका बर्ष भयो। बर्षौदेखि दल र नेताहरुले बिभिन्न मौसमिवाद लिएर आउदै गरे । जनताका लागि  जतिपनि वाद आएपनि जनताका लागि जुनवाद आएपनि जुन वाद ल्याएपनि जनपक्षियवाद आउन सकेन।पछिल्ला केही बर्ष यता दल र नेताहरुले समाजवादको नारा लाई अगाडि सार्दै आइरहेका छन्। तर यहि समाजवाद भित्र नेताहरु माथिनै चौतर्फी नैतिकताको प्रस्न उठ्न थालेका छन्। चाहे सत्तसिन सत्तापक्ष  पाटिमा रहेका नेताहरु माथि होस्।चाहे प्रतिपक्षि पाटिका नेताहरुमा होस्, सबैमा कुनै न कुनै रुपले नैतिकताको प्रस्नहरु उठि रहेका छन्। फेरिपनि कुनैपनि दलका नेताहरुले नेपाली जनतालाइ नैतिकताको प्रस्नको जवाफ दिन तयार छैनन्। पछिल्लो समयमा त कुनैपनि दल र नेताहरुले आफू माथि उठेको नैतिकताको प्रस्नको जवाफ दिनु नेपाली जनताला दिनुपर्छ भन्ने ठानि रहेका छैनन्। आफैमाथि उठेको नैतिकताको प्रस्नको जवाफ दिन नसक्ने भएपछ...

देसमा लोकतन्त्र आयो देस अब देस लोकतान्त्रिक विधि पद्दति अनुसार चल्ने भो आम नेपाली जनताले शुशासनको प्रत्याभूति गर्न पाउने भए।ब जनताको नागरिकको हैसियतले स्वतन्त्र पुर्वक स्वदेसमै केही गरेर बाच्न सक्ने अवस्था हुने भो।स्वास्थ्य शिक्षामा सुधार हुने भो ।भ्रष्टाचार अन्त्य हुने भो। सबैको मन मनमा ,अब माफिया तस्कर हरुका दिन गए जनताका दिन आए भन्ने विश्वास थियोे ।वडा वडामा सिहदरवार घर घर जनताको सरकार हुने भो भन्नेमा आम नेपाली जनता पुर्ण विस्वस्त थिए।अब लोकतान्त्रिक मान्यता अनुरुप देस अगाडि कढ्ने भो,अब जनताकै देसका मालिक हुने विधि र पद्दति स्थापित हुनेभो भन्नेमा आम नेपाली पुर्णत विश्वस्त थिए ।नेपाली जनतालाई देखाउन पनि नेताहरुले यस्ता सम्म सपना देखाएका थिए किअब देसमा काया पलट हुनेभो नेपाली जनताको भबिस्य उज्जल हुने भो ,देसले छलाङ मार्नि भो भन्नेमा आम नेपाली जनता ढुक्क थिए।तर त्यसको ठिक उल्टो नेताहरुको क...

नेपाल हिन्दु राष्ट्र थियोे देसमा बर्षौदेखि एकआपसमा मायाप्रेम सद्भावका साथ मिलेर बसेका बिभिन्न जातजाति समुदाय राजनीति विहिन आ आफ्नो सँस्कार धर्म सँस्कृतिमा रमाइ रहेका थिए। देसमा एउटा ठुलै परिवर्तन आयो व्यवस्था परिवर्तन भयो शासक भने केही रहे, केही फेरिए, केहि हराए जसले देसमा केही फरक अवस्था सृजना गर्यो र देस धर्म निरपेक्षतामा प्रवेस गर्यो। धर्म निरपेक्षता सगै विभिन्न धर्ममा मात्र हैन एउटै धर्म मान्नेहरु बिच पनि राजनीतिले प्रवेस पायो पटकपटक खिचडि शासकहरुले शासन गर्दै रहे।जसले गर्दा हिन्दु सनातनि बौद्द धर्मावलम्बी साथै विभिन्न धर्मावलम्बीले एक भएर अगाडि बढि रहेपनि केही पक्ष बाट फरकफरक मत आउने क्रम सँग सँगै एउटै धर्म सँस्कार मान्ने हरुमा समेत फरकफरक मत सहित विभाजनका रेखा हरु कोरिन थाले ।फेरि पनि हिजो आ आफ्नो धर्म सँस्कार सँस्कृति अनुसार सब‌ले आ आफ्नो धर्म भेला पुजा आता महायज्ञ विभिन्न साँस्कृत...

सँसारमा सबैभन्दा ठूलो महान् क‍ो हुन् भन्ने बित्तिकै जन्मदिने जन्ममाता ,जन्मदाता पिता विध्यादाता गुरु भनिन्छ।हामी सबैले यहि भन्छौ ।यसो भन्नेपनि हामि नै होउ।तर कहिलेकाही यसो भन्ने हामी हरु नै यति मूर्ख बन्छौ कि एकातिर यस्ता महान् वाणी दिन्छौ अर्कोतिर घरमा मातापिता लाई अपमान गर्छौ उता गुरुलाइ गोरुलाइ चुटे झै गरि चुट्छौ कुट्छौ। तर हामी कहिल्यै पनि यी माता पिता र गुरु भन्ने शब्द र तीन बाट आफुले पाएको जन्म जीवन र विद्या जस्तो कुराको ख्याल गर्दैनौ । बरु अरुबेला खुब सम्झिने र मातातिर्थ आमाको मुख हेर्ने अम्सिमा खुब नाटक गर्ने र आमाकै मुख हेर्ने दिन फेरि सबै कुरा बिर्सिएर गुरुलाइ चुट्न लगाउने चुट्न निर्देसन दिने र तिनै बाट शिक्षा लिएर तिनैलाइ मर्ने गरि चुट्ने पनि हामी नै होउ। वास्तवमा गुरु लाई गुरुको महत्त्व लाई बुझे शिक्ष ह‍ुन् । गुरुको महत्त्व लाई नबुझ्ने गोरु नै हुन भन्दा पनि कत्ति नपर्ला। त...

हिजो लोकतन्त्रको गुणगान गाएर नथाक्ने र लोकतन्त्रको गुणगान सुनेर नथाक्ने हामी आज आएर यहि लोकतन्त्रका नाममा जताततै किन अराजकता फैलाइ रहेछौ हामी किन अराजक बनी रहेछौं ,यसको जवाफ हामी सगै छैन। उल्टै हामी प्रस्न गरि रहेछौ, यस्तो किन भइ रहेछ भनी रहेछौ ।यसको जवाफ हामी सँगै छ तर हामी जवाफ दिन तयार छैनौ बरु प्रस्न माथि प्रस्न गर्न तयार छौ।वास्तमा भन्ने नै ह‍ भने हामिले अझै पनि न त लोकतन्त्रको परिभाषा बुझेका रहेछौ।न त लोकतन्त्रको मुल्य मान्यता र मर्म लाई बुझ्न सकेका रहेछौ ,भन्ने कुरा देसमा भइरहेको देखिइ रहेको चौतर्फि अराजकता साथै शासन सत्ता चलाउने शासकहरुको गैर जिम्मेवारिपन दल र नेताहरुमा देखिएको प्रवृत्तिले स्पष्ट सङ्केत गरि रहेको छ।यहाँ भनिरहनु पर्दै हलेदो क‍ोट्याएपछि थाहा हुन्छ थिचि रहनु पर्दैन।लोकतन्त्र लाई कसले किन कमजोर पार्दैछ हामी आफै अलमलमा छौ। लोकतन्त्रको गुणगान गाउने सुन्ने र सुनाउने हामी...