विचार/लेख

नेपालमा दसकौ देखि महान् महान् नेताहरुले जन्म लिए सगसगै  विभिन्न नाम लिएर दल हरुले जन्म लिए। नेपालमा नेपालको राजनितिले आजका दिन सम्म आइपुग्दा दर्जनौ पटक दर्जनौ मोड लिदै आयो ।यहाँ सम्म कि जब कुनै  नया पाटिले दलले  जन्मलिन्छ तब पाटि भित्रै कुनै न कुनै वहानामा वा नाममा कहिले लाइन सङ्घर्षका नाममा कहिले गुट उपगुटका नाममा कहिले विचार सिद्धान्तका नाममा त कहिले  पद सत्ता स्वार्थका नाममा  देख्दा र भन्दा पाटि एक देखिए पनि नेताहरुले हाम्रो पाटि एक ढिक्का भनि रहेपनि भित्रभित्रै भने दलहरुको वालुवाको थुप्रो तासको घर भनेजस्तो अवस्था देखिएकोछ।  चाहे इतिहास बोकेको नेपाली काङ्ग्रेस होस् चाहे युग परिवर्तनकामि भनिएको कम्युनिस्ट यात्रा बाट आएर चौराहामा अलमलिएको जस्तो  एमाले  होस्। चाहे दसौ बर्ष जनयुद्धको राप बाट आएको हजारौंको वलिदानि बाट उदाएर पनि बाटो विराएर अलमलमा परेक...

कुनै पनि देस राजनीति बिना अगाडि बड्नै सक्दैन देसको सम्वृदिका लागि राजनीति अति आवस्यक छ भन्ने कुरामा कसैको पनि दुई मत नरहला। जनताका हक अधिकार र उनको भबिष्य निर्धारणका लागि पनि राजनितिको त्यत्तिकै आवस्यकता पर्छ। राजनीति विना देस चलाउनु भनेको  विध्युत इन्धन बिना सवारि चलाउन खोज्नु जस्तो हो।देसको भबिष्य समेत राजनितिमा भर पर्छ। त्यसका लगि राजनिती गर्ने विभिन्न दलका नेता तथा कार्यकर्ता नेक इमानदार निडर निस्वार्थि देस र जनताप्रति जिमम्मेवार राजनितिज्ञ हुनु पर्छ । जसले पाटि विचार सिद्दान्त र सत्ता भन्दा माथि उठेर देस र जनताका लागि राष्ट्र राष्ट्रियता राष्ट्रिय स्वाधिनता र शुशासनका लागि आफ्ना सारा स्वार्थलाइ त्यागेर राष्ट्र हितका लागि सत्तामा भन्दा पनि  जनतामा समाहित गराएर जनताका  लागि  निस्वार्थको तलाउमा पौडि खेल्न सक्छ त्यहि नै  वास्तविक राजनितिज्ञ बन्न सक्छ। जसलाई आम जनताले समान सन्मान र आद...

पुरै ब्रमाण्ड सँसार छ अकास पाताल धरति छ देस छ हामि छौ ।नेता छन् पाटि छन् सरकार छ। व्यवस्था छ संविधान छ । न्याय पालिका कार्यपालिका व्यवस्थापिका छ।  राष्ट्रपति प्रधानमन्त्रि मन्त्री छन्  न्यायमुर्ति छन् । व्यवस्था विधि विधान निती पद्दति छ। सेना प्रहरि छन् । न्याय धर्म सस्कृति प्रकृति  सम्पदा छ ,रक्षक छन्। कानुन छ मानवधिकार छ नागरिक समाज छ,राज्य छ। के छैन  हाम्रो देसमा प्रकृतिले यति दिएको छ कि हिमाल पहाड तराइ मधेस खोला नाला हरियालि जङ्गल ताल तलैया  स्वच्छ हवा पानि झरना खानि  दिएको छ, भने हाम्रा पुर्वजहरुले धर्म, सस्कृती, सस्कार परम्परा  सभ्यता ,मठ मन्दिर सुन्दरता सबै कुरा दिएर गएका छन्।तर देसमा देखिएको अवस्था दलिए स्वार्थमा जेलिएको व्यवस्था  नेताहरुको नियत  देख्दा र  देसमा नेपालि जनताले भोग्नु परेको  दुख पिडा सास्ति देख्दा र ठ्याक्कै भन्...

हिजो देसमा राजतन्त्र थियो राजाबाट राजसस्था बाट मात्रै हैन दरवारिया  राजसस्था  निकट भाइ भारदार बाट  अन्याय अत्याचार भयो नेपालि जनता माथि शोषण दमन भयो मुट्ठि भरका शासकहरुले देसमा मनपरि गरे ।  नेपालि जनता आफ्नो  हक अधिकार वाट वञ्चित हुनु पर्यो। भन्दै नेताहरुले जैले पनि जनताका हक अधिकार सुनिश्चितता का लागि शासक र व्यवस्था परिवर्तन आजको आवस्यकता  भन्दै विभिन्न खाले सघर्ष आन्दोलन दसबर्षे जनयुद्ध जनआन्दोलन को घोषणा गरे नेपालि जनताले पनि सातशाल देखि पटकपटक विश्वास गर्दै आए । पटकपटक साथ दिदै आए । जसले गर्दा  नेपालिजनताको आवेस र आवेगकै कारण  पटकपटक  देसमा ठुलो  राजनितिक हवाहुरि मात्रै चलेन पुरै भुइचालो नै आएजस्तो गरि  पटकपटक पुरानु राज्यसत्ता  सरचना लाई भत्काउदै सघिय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र सहितको नया राज्यसत्ता स्थापित भयो ।   ...

यतिबेला विश्वमै विध्युतिय सवारि उत्पादन गर्ने  किन्ने  बेच्ने  गुडाउने विश्व जगतमै एउटा लहर नै चलेको छ। त्यो लहर बाट हामि पनि अछुतो रहन सकेका छैनौ  हामि पनि विध्युतिय सवारि गुडाउने कुरामा रहर भनौ वा वाध्यता  भनौ  लागि परेका छौ । पुर्वतयारि विनाको विध्युतिय सवारि गुडाउने दौडमा छौ। हाम्रो जस्तो देसमा जहा अझैपनि मुख्य मुख्य चोकमा एउटा जेब्राक्रस बनाउन सकिरहेका छैनौ । ठाउँ ठाउमा चार्जिङ स्टेसनका कुरा छाडौ ,ट्राफिक लाइट वाल्न तक सकेका छैनौ सडक बने पुल बन्दैन ,पुल बने सडक बन्दैन  जिम्मेवार निकायले समेत किन तक भन्दैन तैपनि विश्व परिवर्तन सगै हामि पनि परिवर्तन सगै हाम्रो देसमा पनि परिवर्तनको प्रभाव पर्यो।। हामी पनि परिवर्तन को चाहना राख्न थाल्यौ तर हाम्रो परिवर्तन हामिले गर्न थालेको परिवर्तन विकास भन्दा विनास तर्फ लम्किन थाल्यो ।किन भने कुनै पनि देसको परिवर्तनका...

विश्व विकासक्रमको युग परिवर्तन सगै हिजो ठेला गाडा बाट शुरुवात भएर आज स्थलमार्ग जलमार्ग अकासमार्ग सिलिङ मार्ग रेलमार्ग हुँदै आजसम्म आइपुग्दा हामिले जति सहज जिवन यापन गरेका छौ त्यतिनै  दुख कष्ट क्षति ब्यहोर्दै आएका छौ ।किन भने हामि सचेत र सजग हुन सकिरहेका छैनौ । सरकार  जसरि विभिन्न रोग नियन्त्रण  र उन्मुलन गर्न लागि परेको छ बिभिन्न सरोकार निकाय हरु लागि परेका छन्। ठिक त्यसै गरि सवारी दुर्घटना न्युनिकरणका लागि तथा दुर्घटना हुनै नदिन का लागि गरिने उपायको बारेमा भने सर्वपक्ष कमजोर देखिएको अवस्था छ। देसमा   अन्य  कारण बाट भन्दा सवारि दुर्घटना बाट निधन हुने हरुको सख्या दिनप्रतिदिन बढि रहेको अवस्था छ। समग्र देसै भरको सवारि दुर्घटनाको अवस्थालाइ हेर्दा दिनहु सरदर  दस जनाको निधन भएको अनुमान गर्न सकिन्छ।तर सवारि दुर्घटना बाट घाइते हुनेहरुको  सङख्या कति छ भन्ने कुराक...

व्यवस्था परिवर्तन भयो केही  नया अनुहारका शासक उदाए बाकि उहीँ पुरानै कहिले रक्सि नया वोतल पुरानो त  कहिले वोतल नया रक्सि पुरानो जस्तै कहिले पाटि पाटिमा र पाटि भित्रै पनि नेताहरुमा सत्ताका लागि देखिएको राजनिती  उहीँ कहिले गठवन्धन त कहिले सुरक्षावन्धन त कहिले उहीँ वल्ला घरे नरे ,पल्लाघर सरे भनेजस्तो उहीँ कुमालेको चक्र घुमे जस्तो सबै पाटि र नेतामा चाहे पुराना हुन्, चाहे नया हुन् ,सबैमा समान सत्ता स्वार्थि प्रवृति देखिएको छ। यहाँ कोहि न त चोखा छन् न त  कसैले दुधले नै नुहाएकै छन् । सत्ता बाहिर हुने बित्तिकै कहिले वानेश्वर बाट त कहिले रत्नपार्क बाट त उस्तै परे कहिले माइति मण्डला बाटै  देसभर असुरक्षा भएको देख्ने  कहिले देसको सिमा मिचिएको देख्ने नेपाल आमा रोइ रहेको देख्ने।कहिले  शहकारि समस्या देख्ने कहिले  देस भ्रष्टाचार ग्रस्त भएको देख्ने  कहिले देसैभर समस्यै समस्या भएको  देख्ने , ब्युझदा पनि...

तैपनि भ्रष्टचार  शब्द एक प्रकार अनेक किन भनिन्छ भने यहा भ्रष्टचार  शब्द एक प्रकार अनेक छन् त्यसमा पनि  सिहदरवार वालुवाटार वानेश्वर बाट जन्मलिने भ्रष्टचार  ठुला ठुला  र ठुलाबडाले गर्ने भ्रष्टाचार हुन्।जसलाइ जो कोहिले अन्त्य गर्ने आट गर्न पनि सक्दैनन्। किन भने त्यस्ता भ्रष्टचार भनेका राष्ट्रिय शक्ति सग सम्वन्धिथत हुन सक्छन्।  जस्तै ललिता निवासआधा रोपनिकाण्ड सत्तरी काण्ड एमसिसिकाण्ड  ,एनसिल काण्ड , भुटानि शरणार्थी ,काण्ड राहदानि काण्ड  यस्ता दर्जनौ भिआइपि भ्रष्टाचारका काण्ड र प्रकरण छन्।  विकासका नाममा ठेक्का पट्टा टेण्डरका नाममा  भ्रष्टाचार,  नियुक्तिका नाममा भ्रष्टाचार , स्थायि अस्थायि करार जागिरका नाममा भ्रष्टचार , सरुवा बढुवाका नाममा भ्रष्टाचार , सिफारिसका नाममा भ्रष्टाचार , यहासम्मकि  भ्रष्ट तस्कर माफियालाइ उन्मुक्ति दिने कारवाहि नगर्ने जोगाउने बचाउने सफाइ दिने  नाममा  समेत भ्रष्टचा...

कुनैपनि राष्ट्रको राष्ट्रियता , राष्ट्रिय स्वाधिनता राष्ट्रिय स्वाभिमान र पहिचान भनेकै राष्ट्रिय झण्डा हो । राष्ट्र को गरिमा हो राष्ट्रिय प्रतीक हो। विश्व इतिहास लाई पुरै डुवुल्कि मारेर गहिराइमा पुग्न नसकिएता पनि सुनेजति बुझे जती कुरा लाइ सत्य मान्ने हो भने नेपालको झण्डा सबै भन्दा पुरानो र आध्यात्मिक तथा भौतिक  वैज्ञानिक रुपले पनि विश्वकै झण्डा मध्ये फरक सुन्दर र आकर्षक  मान्न सकिन्छ। किन भने नेपाल को झण्डा चन्द्र सुर्य अङ्कित त्यसै बनाइएको छैन हाम्रा  पुर्वजहरुले सानो तिनो सोच र सामान्य वुद्दिले बनाएको झण्डा हैन।  त्यसैले त  हिजो नेपाल प्रति गिद्दे नजर लगाउने नेपाल माथि आक्रमण गर्न  खोज्ने दुस्मनहरुका लागि  नेपालिलाइ देख्नु पर्दैनथ्यो नेपालको झण्डा र खुकुरि देखे पुग्थ्यो। जब एक हातमा खुकुरि र अर्को  झण्डा लिएर वीर गोर्खाली  सेना दुस्मन माथि जा...

कुनैपनि पाटिमा सिद्दान्त दर्सन वाद भनेका  पाटिका नेता र कार्यकर्ता हरुका लागि राजनतिक  यात्राका मुल आधार हुन्  भने   वैचारिक राजनीति भनेकै त्यो पाटिका लागि मेरुदण्ड समान हो । तर नेपालमा तत्कालिन अवस्थामा  दाइ काङ्ग्रेस र भाइ कम्युनिष्टले  जन्मलिए तब ती दुवै पाटिले आ आफ्नै ढङ्गले राजनितिक व्याख्या गर्दै अगाडि वढ्दै जाँदै गर्दा कम्युनिष्ट हरुले मार्कसवाद लेनिनवाद माओवाद लाई अगाडि सार्दै आए भने काङ्ग्रसले विपिवादलाइ  अगाडि सार्दै  आयो । विभिन्न दलमा विभिन्नवादले जन्मलिदै जानेक्रम बढ्दै जानथाल्यो।  जसले गर्दा वैचारिक राजनितीले निकै महत्व पाउन थाल्यो। नेपालमा जब विपिवादले जन्म लियो  तब वाद को सङ्घर्षले स्थान पाउदै जान थाल्यो। जसले गर्दा नेपालमा विपिवादले महत्त्व पाउन थाल्यो । किन भने विपिवाद लाइ नेपाल भित्रै जन्माइएको वाद भन्ने  राजनितिक हिसावले विपिवाद लाइ नेपालि जनताले महत्ब दिन थाले जसल...